İki Eski Dost: Sefa ile Esenlik Arasındaki İnce Çizgi

Günlük koşturmaca içinde kelimeleri o kadar hızlı tüketiyoruz ki, bazen dilimizin ucuna gelen o güzelim sözcüklerin derinliğini unutuyoruz. Mesela sefa ve esenlik… İlk duyulduğunda ikisi de kulağa “iyi, hoş, güzel” geliyor değil mi? Hatta bazen birbirinin yerine bile kullanıyoruz. Ama aslında bu iki kelime, insanın mutluluk arayışındaki iki bambaşka rotayı çiziyor. Biri anın tadını çıkarma telaşında, diğeri ise ruhun derin sularında sakin bir liman arayışında. Gelin, bu iki kelimenin arkasındaki hikayeye biraz daha yakından ve samimi bir gözle bakalım.

Arapça kökenli bir kelime olan sefa, tam anlamıyla “dünya varmış!” dediğimiz anların karşılığıdır. İşten güçten başımızı kaldırıp şahane bir tatile çıktığımızda, dostlarla kahkahası bol bir masaya oturduğumuzda ya da hiçbir şey düşünmeden ayaklarımızı uzatıp kahvemizi yudumladığımızda aslında sefa sürüyoruzdur.

Günlük dildeki kullanımları da hep bu neşeli tarafa göz kırpar. Evimize gelen misafire “Sefalar getirdiniz” deriz; çünkü onun gelişiyle evimize bir neşe, bir canlılık gelmiştir. Ya da zor günlerden geçen biri nihayet rahat nefes aldığında “Artık o da sefasını sürüyor” deriz. Sefa güzeldir, hayatın tadıdır tuzudur; ama bir kusuru vardır: Dış şartlara bağlıdır ve ne yazık ki geçicidir. O tatil biter, o masa dağılır ve sefa yerini yine hayatın gerçeklerine bırakır.

Gelelim bizim öz be öz Türkçe kelimemiz olan esenliğe… “Esen” kökünden gelen bu kavram, sefaya kıyasla çok daha ağırbaşlı, çok daha köklüdür. Bugünlerde popüler kültürde sıkça duyduğumuz o “well-being” (bütünsel iyi olma hali) var ya, işte onun atalarımızdan kalan tam karşılığı esenliktir.

Esenlik; sadece canımızın sıkılmaması veya eğlenmemiz demek değildir. Bedenimizin sağlıklı, ruhumuzun dingin, kafamızın rahat ve en önemlisi kendimizi güvende hissetmemizdir. Birine “Esenlikler dilerim” dediğinizde, ona aslında anlık bir eğlence vaat etmezsiniz; “Hayatın dengede olsun, ruhun ve bedenin sağlığa kavuşsun, huzurun daim olsun” dersiniz. Sefa lükstür, canımız istediğinde peşinden koşarız; ama esenlik ekmek gibi, su gibi temel bir ihtiyaçtır. O olmadan hayatı ayakta tutamayız.

Şöyle bir gözümüzün önüne getirelim: Çok lüks, harika bir otelde, havuz başında buz gibi içeceğinizi yudumluyorsunuz. İşte bu tam bir sefa anıdır. Ancak o esnada içinizde sebebini bilmediğiniz bir kaygı, memlekette bıraktığınız bir sağlık sorunu ya da geleceğe dair büyük bir korku varsa, orada esenlik yok demektir.

Kısacası:

Bu iki kavramın hayata bakış farkı, edebiyatımızda da harika izler bırakmış.

Eğlencenin, saray hayatının ve estetiğin ön planda olduğu Divan edebiyatında şairler sefanın peşinden koşmuş. Lale Devri’nin meşhur şairi Nedîm, “Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan… Geçsin o şâhane yerde zevk u sefâsı” derken tam olarak hayatın tadını çıkarma, dertleri bir kenara fırlatma kafasındadır.

Anadolu’nun bağrından kopan, hayatı doğayla, göçle ve ayrılıkla deneyimleyen Halk edebiyatında ise durum çok farklıdır. Orada “sağ salim kavuşmak” her şeyden önemlidir. Karacaoğlan sevdiğinden ayrılırken ona lüks bir hayat değil, en derinden bir sağlık diler ve “Şimdilik a canım, esen kal gayrı” der. Dadaloğlu ise göçe çıkan obasının arkasından “Sağlık ile esenlikle varılsın” diye dua eder. Çünkü bilir ki, yolda esenlik yoksa, varılan yerde sefa sürmenin hiçbir anlamı kalmaz.

Hayat ikisinin dengesiyle güzel. Sefa, bu gri dünyayı renklendiren keyifli anlarımız, hayatın neşeli havai fişekleri. Esenlik ise o havai fişeklerin patladığı, arkadaki o uçsuz bucaksız, güvenli ve sakin gökyüzü. Hayatınız boyunca sefa süreceğiniz anlar eksik olmasın ama ruhunuzun esenliği her zaman ilk önceliğiniz olsun.