Hatırlayanların ve Unutulanların Aynasında: Unutulmanın Gagavuzcası

12 Kasım 2026 07:52

Medyagri

Yine farklı bir okur yorumu ile karşınızdayım. Bu yazıya da raflarda duran Ahmet Karadağ’ın “Unutulmanın Gagavuzcası” isimli kitabını gören bir okurun elinin neden bu kitaba uzanacağını düşünerek başlıyorum.

Kitap kapaklarına özel bir ilgim var, daha önceki yazılarımdan fark etmişsinizdir. Muhtelif Kitap’ın kendi özel tasarımı olan bu kapak resminde çıplak ayaklı iki insan sırt sırta duruyor. Bir yerde okumuştum; çıplak ayak insanı savunmasız hissettirirmiş. Sırtını dönmüş figür ise duygusal kopukluğu hissettiriyor. Yan yana durdukları hâlde aralarında bir iletişimsizliğin var olduğunu seziyoruz. Öndeki figürün renkleri sonbaharı barındırıyor; sonbaharın renkleri için bir hüzün, bir veda rengi diyebilir miyiz? Birbirinin içine girmiş dağınık renkler ve kırmızı çizgi ile oluşturulmuş o yuvarlaklık… Karmakarışık bir duygu evrenini, bir iç dünyayı sembolize ediyor olabilir mi? Kitabın temasıyla son derece uyumlu ve dikkat çekici bir kapak resmi olduğunu düşünüyorum.

Tutsaklığın Üç Hali ve Dirlik Düzenlik Apartmanı kitaplarından tanıdığımız Ahmet Karadağ’ın bu üçüncü öykü kitabına, bir okuyucu olarak “unutulmak” kelimesinin büyüsüyle uzanıyorum rafa. Satırların arasında kendimizi bulduğumuz bu dünyada, “unutulmak” kelimesinin içinde gördüğüm ise aslında hatırlayanlar:

“Beş yıldır havalandırmaya her çıktığımda, belki aralarında Uğur da vardır diye gökyüzünden geçen kırlangıç sürülerine bakıyorum. Biliyorum ki kuşlar kanatları olmasa da uçar.” (s. 17)

Ya da verdiği söze sadık kalarak, bir zamanlar ocaklarına ateş düşürüp insanların ölümüne neden olmuş tutuklu geldiğinde onun yanmış bedenini iyileştirmek için çabalayan doktor kahramanımız… Çabalarken geçmişi tüm sarsıcı haliyle hatırlamak ve hatırlatmak:

“Yel Değdi türküsünü açar mısın? … Boşta olan hemşirelerden birine söyle, türkü bitince yeniden açsın. Ben tamam diyene kadar bu türkü çalacak bu ünitede. Hadi oyalanmayalım, hepsini kurtaralım bu adamların…”

Bazen o unutulan ve hatırlayan kişi, hatırladıklarından kuşkuya düşer. Yaşarken kendini savunmaz ve gün gelir pişmanlık ve kuşku içinde vazgeçer hatırlamaktan: “Yoksa sadece Dinçer’in elindekini değil kendi hayatımı da mı mahvetmiştim? Bir adama bütün bir ömrü zehrederken gerçekten elimde beni ikna edecek bir kanıt var mıydı?” (s. 27) diye sorar kendine. Öyle derin bir sorgulamadır ki bu, “Otopsi raporuma ölüm nedeni olarak ‘kuşku’ da yazılır mı?” (s. 31) noktasına kadar taşır insanı.

Unutulmak yalnızlığı barındırır, yalnızlığı hissettirir. Raflara uzanan okuyucu biraz da bu yüzden büyülenir bu başlıkla. Öykülerin kahramanları yalnızlıkla daha küçük yaşlarda tanışır:

“Sen olmayınca ben yaşama daha mı kolay tutunabilecektim? Gittin de ne oldu sanki? İçimde annemin boşluğunun açtığı karanlık kuyuyu doldururum sandıkların, o kuyuyu daha da derinleştirmekten başka neye yaradı?” (s. 33)

“Dur ne olur çıkma baba. Unutma beni burada.”

Yaşamda sessiz sedasız var olan ve çok “kullanışlı” kahramanlarımız vardır; sanki sadece eksiklerimizi tamamlamak için var olmuşlardır. Hiç istemediği halde “Olur hocam,” (s. 40) diyenler, ertesi gün için çok özel bir planı varken bile kendi hayatından vazgeçenler… Bu insanların varlığına öyle alışılmıştır ki “İşte çapa o gün bugündür öylece erik ağacının altında duruyordu.” Varlıkları dikkat çekmez; elbette baharda hatırlanacaktır o çapa. Tıpkı akşam eve giderken alınması gereken, ancak o akşam alınmasa da olur diye düşünülen bir mutfak malzemesinin unutulmuş olması gibi önemsizdir adeta varlıkları (s. 43). İnsan bazen hiç tanımadığı bir topluluğun hikâyesinde kendine rastlar. Çünkü ait olamamak, bir yere sığamamak, yalnızca belli bir coğrafyanın ya da tarihin insanlarına özgü değildir. Kendine başka bir gözle bakmak, dünyada tek olmadığını bilmek de iyi gelir. İyileştirici bir gücü vardır bu nedenle okumanın:

“Gagavuzlara; dünya milletleri arasında unutulup bir Orta Asya toplumu olarak Avrupa’nın içlerine kadar geldikleri halde ne Türk ve ne Müslüman kalabilmiş ne de Avrupalı ve Hristiyan olabilmiş, biraz da kendisi gibi hiçbir yere tam anlamıyla ait olamamış oldukları için mi ilgi duyduğunu hatırlamıyordu.” (s. 45)

Belki de tıpkı kendi gibi unutulup gitmiş olduğu için böyle bir sona ulaşanların hikâyesidir bu; ölmeden önce bile “Unutulmanın” Gagavuzcasını hatırlamaya çalışanların… Bazen de unutanlara hatırlatırlar yerel ağızla kaleme alınmış o satırlardaki gibi: “Bu nezaretin bir çıkışı olduğunu da doktor hanım hocama hatırlatırım sayın başhekimim. Arz ederim.”

Ve bir kapı açılır bir gün; o unutulanlar başkaları tarafından sizin üzerinize boca ediliverir. Şaşırır kalırsınız bir sayfalık öykünün sizi bu denli sarsışına. Yıllardır biriken o eşyaların ve anıların üzerinden Tarkan gibi genç olup da atlayıp gidemezsiniz; masanın üzerindeki “İnsan bir bakıma unutulmuş gibidir” (s. 88) notuyla baş başa kalırsınız.

Kitapta 12 adet öykü yer alıyor. Şebeke ve Kuşlar Kanatları Olmasa da Uçar gibi öykülerde hayata bizim gibi bakmayan, bambaşka bir dünyada yaşayan insanların zihnine girmek; dünyaya bir de onların gözünden bakıp acılarını, meraklarını ve hissedişlerini anlayabilmek gerçekten çok güzeldi. Ayrıca kitapta, kahramanların yer değiştirdiği “ayna öyküler” de bulunuyor. Yani kitabın başında okuduğunuz bir öykünün yansımasını ilerleyen sayfalarda farklı bir gözden görürseniz şaşırmayın.

Son sayfayı çevirip kitabı kapattığımda yeniden kapağa baktım. O sırt sırta duran, çıplak ayaklı ve savunmasız iki figür artık bana yabancı değildi. Aralarındaki o derin sessizliğin ve iletişimsizliğin içindeki tüm unutulmuş hikâyeleri dinlemiş, onlarla birlikte hatırlamıştım.

Bu Eseri Paylaş: