Medyagri

Paylaş

Paylaş

0 Beğenme

Yorum Yaz

Favorilere Ekle

Metin mi Söylüyor, Ben mi?

Şimdiye kadar Atölye’de farklı metinlerin peşinden gittik.

Bir öykünün ilk cümlesine baktık. Bir kelimenin metin boyunca nasıl değiştiğini izledik. Bir ayrıntının ilerleyen sayfalarda başka bir anlam kazanabileceğini gördük. Bazen bir metnin sonuna geldiğimizde, başındaki bir cümleye yeniden dönmemiz gerektiğini fark ettik.

Ama bütün bunları yaparken gözden kaçırmamamız gereken başka bir şey var:

Biz okurken ne yapıyoruz?

Çünkü bir metni okuduğumuzda yalnızca yazarın söylediklerini almıyoruz. Kendi deneyimlerimizi, duygularımızı, korkularımızı, beklentilerimizi ve geçmişte okuduğumuz metinleri de beraberimizde getiriyoruz.

Peki o zaman şu soruyu sormamız gerekiyor: Okuduğum şey gerçekten metinde mi var, yoksa ben mi metne ekliyorum?

İşte bu haftaki Atölye’nin konusu bu.

Bir metin bize her şeyi söylemez

Bir öyküde bir adamın sabah erkenden evden çıktığını düşünelim.

Metinde şöyle yazıyor: Adam kapıyı sessizce kapattı ve sokağın sonuna kadar yürüdü.

Buradan ne biliyoruz? Adamın evden çıktığını biliyoruz. Sessizce kapıyı kapattığını biliyoruz. Sokağın sonuna kadar yürüdüğünü biliyoruz. Peki neden çıktı? Karısından mı kaçıyor? İşe mi gidiyor? Birini görmeye mi gidiyor? Üzgün mü? Öfkeli mi? Bunların hiçbirini henüz bilmiyoruz. Ama okurken zihnimiz hemen bir hikâye kurmaya başlayabilir.

İşte burada metnin söylediği ile bizim düşündüğümüz şey birbirinden ayrılmaya başlar.

Bu ayrımı yapabilmek, yakın okumanın en önemli alışkanlıklarından biridir.

“Metinde var” demek ne demektir?

Bir yorum yaptığımızda kendimize küçük bir soru sorabiliriz: “Bunu bana düşündüren metindeki hangi ayrıntı? “Örneğin bir karakterin yalnız olduğunu düşündük. Neden? Çünkü metinde sürekli tek başına yemek yiyor, kimseyle konuşmuyor ve telefon çaldığında telefonu açmıyor olabilir. O zaman yorumumuzun metinde dayanağı vardır. Ama: Bu adam çocukluğunda terk edilmiş olmalı.” dersek? Metinde buna ilişkin hiçbir ayrıntı yoksa bu artık metnin bize söylediği bir şey değildir. Belki olabilir. Ama olabilir ile metin söylüyor arasındaki farkı korumamız gerekir.

Peki tahmin yapmak yanlış mı?

Hayır. Tam tersine, iyi bir okur sürekli tahmin eder. Acaba bundan sonra ne olacak? Bu karakter bunu neden yaptı? Bu ayrıntı ileride tekrar karşımıza çıkacak mı? Bu kelimenin başka bir anlamı olabilir mi? Bunların hepsi okumanın doğal parçalarıdır. Sorun tahmin etmek değildir. Sorun, tahminimizi metnin kesin bilgisiymiş gibi kabul etmektir. Bir metin bize bir ihtimal gösterebilir. Biz de o ihtimalin peşinden gidebiliriz. Ama şunu söylemeyi unutmamalıyız: “Bu metnin kesin olarak söylediği şey değil; benim metinden çıkardığım ihtimal.” Bu küçük fark, okuma biçimimizi çok değiştirir.

Okurun kendi hayatı nerede devreye giriyor?

Burası biraz daha zor. Çünkü hiçbirimiz metni boş bir zihinle okumuyoruz. Aynı öyküyü okuyan iki insanın birbirinden çok farklı şeyler hissetmesi mümkün. Bir karakterin susması bir okura öfke gibi gelebilir. Başka bir okura kırgınlık. Bir başkasına korku. Bir başkası ise o sessizliği kabulleniş olarak okuyabilir. Hangisi doğrudur? Belki birden fazlası. Ama burada yine metne dönmemiz gerekiyor. Bu yorumun metinde bir karşılığı var mı? Eğer varsa, yorumumuz güçlenir. Yoksa, belki de o duyguyu metne biz taşıyoruzdur. Bu da kötü bir şey değildir. Sadece bunun farkında olmak gerekir.

Kendi sesimizi de duymak

İyi bir okur yalnızca metnin sesini dinlemez. Kendi sesini de fark eder. Bazen bir cümle bizi çok etkiler. Neden? Çünkü o cümle bizim hayatımızda karşılığı olan bir yere dokunmuştur. Bu durumda metinden etkilenmemiz elbette gerçektir. Ama edebî inceleme yaparken şu iki şeyi birbirinden ayırmayı öğrenebiliriz: “Bu cümle beni neden etkiledi?” ve “Bu cümle metinde ne işe yarıyor?” İlk soru bizi kendimize götürür. İkinci soru bizi metne götürür. Yakın okumada ikisine de ihtiyacımız var. Çünkü bazen kendi hayatımızın metne nasıl baktığımızı değiştirdiğini fark etmek, metni daha dikkatli okumamızı sağlar.

Üç cümlelik küçük yöntemimiz

Bundan sonra bir metni okurken takıldığımız bir yerde şu üç soruyu deneyebiliriz:

1. Metin ne söylüyor?

Yalnızca metinde kesin olarak gördüğümüz şeyi yazalım.

2. Metin bana ne düşündürüyor?

Burada tahminlerimize ve yorumlarımıza izin verelim.

3. Bu düşüncemi metinde ne destekliyor?

İşte burada yeniden metne dönelim. Belki yorumumuz güçlenecek. Belki değişecek. Belki de “Ben bunu metne kendim getirmişim.” diyeceğiz. Yakın okuma, her soruya doğru cevabı bulmak değil; kendi cevabımızın nereden geldiğini fark etmektir.

Bir ayrımı daha unutmayalım

Bazen bir metin bize yalnızca bir ihtimal sunar. Biz ise zihnimizde o ihtimali tamamlarız. İşte burada Atölye’nin önemli cümlelerinden birini hatırlayabiliriz: Metnin izin verdiği ihtimal ile bizim tamamladığımız hikâye aynı şey değildir. Bir karakterin üzgün olduğunu metinden çıkarabiliriz. Ama neden üzgün olduğunu kendimiz tamamlıyor olabiliriz. Bir karakterin birini sevdiğini düşünebiliriz. Ama metin yalnızca onun o kişiye uzun uzun baktığını söylüyor olabilir. Bir kapının kapanmasını ayrılık olarak okuyabiliriz. Ama metin henüz ayrılığın gerçekleştiğini söylememiş olabilir. Okumakla tamamlamak arasındaki çizgiyi görmek, bizi metinden uzaklaştırmaz. Tam tersine, metne daha dikkatli yaklaştırır.

Bu hafta bir metni okurken yalnızca: “Ne anlatıyor?” diye sormayalım. Şunu da soralım: “Ben bunu nereden biliyorum?” Cevabımız bazen: “Metinde yazıyor.” olacak. Bazen: “Metindeki birkaç ayrıntı bunu düşündürüyor.” olacak. Bazen de: “Bilmiyorum, ben böyle hissettim.” olacak. Üçüncüsü de yanlış değil. Yeter ki üçüncüyü birincinin yerine koymayalım. Çünkü iyi okur yalnızca metni değil, kendi okuma biçimini de okumaya başlar.

BU HAFTANIN ÖDEVİ

Hikâyeyi Sen Tamamla

Bu hafta bir öyküyü birlikte incelemeyeceğiz.

Bu kez kalemi size bırakıyoruz.

Aşağıdaki metni okuyun ve hikâyeyi kendi hayal gücünüzle tamamlayın.

PENCERE         

“Kadın her akşam aynı saatte pencerenin önündeki sandalyeye oturuyordu. Sokağın karşısındaki apartmanın üçüncü katında bir ışık yanıyordu. Kadın ışığa bakıyor, sonra saatine bakıyordu. Bir gece ışık yanmadı. Kadın yine de sandalyeye oturdu. Uzun süre karanlık pencereye baktı.Sonra perdeyi kapattı ve mutfağa gidip iki kişilik sofra kurdu. “ Şimdi hikâyeyi sen tamamla.

Kadın kimi bekliyor?

Üçüncü kattaki ışığın onun için anlamı ne?

O gece neden ışık yanmadı?

İki kişilik sofraya kim oturacak?

Bunların hiçbirinin tek bir doğru cevabı yok.

Hikâyeyi nasıl tamamlayacağınız tamamen size ait.

Ancak bir ricamız var:

Hikâyenizi yazdıktan sonra, metnin başlangıcından sizi etkileyen en az iki ayrıntıyı bulun.

Örneğin:

• “Her akşam aynı saatte” ifadesi bana şunu düşündürdü…
• “Saatine bakıyordu” ayrıntısından şunu çıkardım…
• “İki kişilik sofra” bana şu ihtimali düşündürdü…

Cevaplarınızı bize gönderin. Mail adresimiz editor@grikalemler.com.tr

İsterseniz yalnızca tamamladığınız hikâyeyi değil, hikâyeyi tamamlarken zihninizden geçenleri de birkaç cümleyle anlatın.

Çünkü bu hafta yalnızca: “Hikâye nasıl bitti?” diye merak etmiyoruz. Asıl merak ettiğimiz: “Hikâyeyi tamamlarken metin bize nerede yol gösterdi, biz nerede kendi yolumuzu çizdik?”

Haftaya sizden gelenler ile atölyemizde buluşmak üzere. Mail konusuna” Atölye için ” yazmayı unutmayın. Mahlas kullanabilirsiniz.